Heveskes' kerk

Hier tref je allerlei topics aan die te maken hebben met geschiedenis en de oudheid.
Gebruikersavatar
Dromen
Administrator
Administrator
Berichten: 5033
Lid geworden op: za 21 aug 2010, 06:38

za 11 aug 2012, 17:52

Gisteravond hebben Toxopeus en ik (Dromen) een bezoekje gebracht aan de kerk te Heveskes. Een paar weken geleden waren we er al eens eerder geweest, maar konden we er niet in. Een kleine zoektocht naar het sleuteladres leverde ons veel op: we konden de sleutel wel komen halen! Géén bekijks, en we konden gewoon ons gang gaan in de kerk!
Zowel Toxopeus als ik waren zéér enthousiast. Misschien wel een unicum voor zoiets. Onze dank gaat dan ook uit naar de Stichting Oude Groninger Kerken, we zijn vrij kritisch en sceptisch over gelovigen hier op QFF maar een bedankje lijkt me hier op z'n plaats.
 
Rond half 8 was het zover. Het leek mij handig om eens op de avond door de week af te spreken, in het weekend zijn er veel toeristen en andere 'pottenkijkers'. Daar hadden we geen last van. Daarnaast is er later op de avond de omkering van de krachten; duisternis en licht wisselen van de wacht. Een speciaal moment zoals vele QFF'ers wel weten.

Voor algemene informatie over deze kerk verwijzen naar de website van de SOGK, wikipedia en met name oosterhoek.com. Deze laatst genoemde heeft ons ook erg geholpen met ons eigen onderzoek(je). Ook onderstaand youtube filmpje geef veel informatie (en luister ook goed 'tussen de regels').

 
 
Een fotoverslag volgt hieronder in de comments; ik hou me nu alleen even bij het onderzoek. Wat vast staat is dat de kerk uit ongeveer 1200 komt en dat de kerk enorm veel heeft meegemaakt / doorstaan. Wat ik ook opvallend vind is dat er relatief weinig historie is over de kerk van voor 1800. Maar bovenal is er heel veel dat niet 'klopt'.
Reconstructie:
De kerk komt uit 1200, het beneden van de toren stamt uit dit tijdperk.
De noordelijke schipmuur van het eenbeukig rechtgesloten zaalkerkje zelf is uit de periode 1250-1270.
In de Tachtigjarige Oorlog werd de kerk door gevechtshandelingen in 1584 beschadigd. Bij het herstel in de jaren 1595-1604 werd het kerkje iets korter en smaller.
De klokkenstoel met een kerkklok (diameter 107 cm.) van de klokkengieter Nicolaes Sickmans werd in 1634 geplaatst.
In 1778-1780 vond een ingrijpende wijziging plaats, waarbij het westfront van de toren en de naaldspits tot stand kwamen en de muren beklampt werden. Een gedenksteen vermeldt dat dit gebeurde in opdracht van de familie Rengers, een vooraanstaand Gronings jonkersgeslacht.
In 1781 werd een nieuwe preekstoel met fraai houtsnijwerk van Abraham Bekenkamp geïnstalleerd.
In 1888 vervaardigden de orgelbouwers Luitjen Jacob van Dam & Zonen een nieuw kerkorgel.
Na ongeveer 1960/1970 raakt de kerk in verval doordat Heveskes verdwijnen moet.
Rond 1999 is er ook nog het een en ander gerestaureerd. Zo kwam er ook een nieuw plafond in.
 
Kerkindeling

1: Het oudste gedeelte dus, waar tevens de kerkklok zit.
2: Soort bezemhokje.
3: Trap naar boven. Of dit ook daadwerkelijk de gang (in het begin) naar boven was is niet duidelijk. Valt zelfs te betwisten.
4: Het 'Schip'. De kerkzaal.
5: Plek van preekstoel (wat vaak als belangrijkste punt van de kerk wordt beschouwd).
 
Opmerkelijke feiten
Een van de eerste dingen die ons opviel waren de vele steensoorten (kleur / afmeting). De kerk is overduidelijk enorm vaak verbouwd.

Gewelf na gewelf. De noordelijke muur is vele malen verbouwd. Zoals beschreven is deze muur ook het oudst (1250), wat ook de enorme verschillen met de andere muur verklaard. Boven, op raamhoogte zie je dat er vele gewelven zijn geweest. Links onder op de foto zat vroeger in noordelijke ingang.
De muur hier tegenover, de westelijke muur dus, heeft veel minder sporen. Eén vroegere ingang, maar daar houdt het mee op. Daarnaast heeft de noordzijde 2 ramen, en de oostzijde 4 kleine ramen! Ik denk dat je kan concluderen (wat min of meer ook vermeld wordt op wikipedia) dat de zuidzijde later (deels) opnieuw gebouwd is. De kerk heeft veel te verwerken gehad en zwaar geleden tijdens de 80 jarige oorlog (1584). De noordzijde heeft dit overleefd (net als de kerktoren), maar de zuidzijde niet. Zover ik kan nagaan is dit de enige verklaring voor de grote verschillen.

Zoals zeer goed om bovenstaande foto's te zien is (en anders wel in het filmpje) is dat er 3 ramen hebben gezeten! Drie! Dus geen 2, zoals de noordzijde, of 4, zoals de zuidzijde maar drie! Na lang zoeken vond ik bewijs! Zie onderstaande foto's:

En de andere kant:

 
Drie ramen! De bovenste foto is uit 1932, onderste foto is niet bekend. Na de 2e WO is te zien dat de ramen aan beide kanten verander zijn. Foto;s uit de jaren '60 en '70 tonen dit al aan. Zie daarvoor de site oosterhoek.com.
Grote vraag blijft dus: Waarom is er geen melding van deze verbouwing? Er waarom is er zó slordig met de (vrij recente) verbouw om gegaan om in de ene muur 4 ramen te doen en in de ander 2. Zover ik na kan gaan moet dit gebeurd zijn tussen 1932 en 1963.

Hierboven een overzichtje van de gewelven. De rode zijn streepjes zijn voormalige ingangen. De Rose rondjes zijn de plekken waar de 3 ramen hebben gezeten zoals te zien is op de foto uit 1932. Deze ramen hebben ook aan de andere kant (zuidzijde) gezeten, maar heb ik er niet op vermeld. Het ovale grotere rondje is een gewelf dat ik niet goed kan plaatsen. Dit stamt volgens mij nog uit de zeer oude tijd. Een tijd van vóór dat er nog 3 ramen aan beide zijden waren. Maar waarom daar een gewelf? Een opening? Een extra 'beuk'? Of wellicht een kruiskerk? Wat zowel Toxopeus als mij opviel was dat de kerktoren allemaal gewelven heeft. Ook klopte er iets niet, en dat is namelijk dat de ruimte tussen ruimte 3 en ruimte 4 (en ruimte 2 en 4) een gigantische muur van meer dan een meter dik is. Daarnaast is de zuidelijke muur van ruimte 3 en de noordelijke muur van ruimte 2 (oftewel de muren aan de buitenkant van ruimte 2 en 3) ook énorm dik veel dikker dan aangegeven op schematische afbeelding hierboven. Abnormaal dik.
Dit is nog niet alles! Nog meer wat ons opviel. Zowel op de onderste als bovenste etage, waar de kerkklok hangt, zitten gewelven naar buiten toe. Ze zouden gediend kunnen hebben als 'raam', maar ze zijn wel erg groot. Daarnaast hangt de klok veel hoger dan de gewelven. Natuurlijk zou het zo kunnen zijn dat de klok vroeger lager heeft gehangen. Een andere 'poort' / 'gewelf' kun je zien in het filmpje vanaf 2:42. Dit is op de 1e etage (de ruimte boven de ingang). Ook weer een dichtgemaakt gewelf, wellicht vanwege de gedenksteen uit 1778 die aan de andere (buiten) kant zit. Vanaf 3:53 kun je zien dat het sterk valt te betwijfelen of de gewelven in de huidige ruimte bij de kerkklokken als 'raam' voor de kerkklokken hebben gediend. Dan nog: de gewelven (in ruimte 3) op de begane grond zijn overduidelijk!

Gewelf zuidzijde boven in bij klok.

Gewelf noordzijde.

Gewelf op de begane grond, ruimte 3, tegen de buitenmuur (zuidzijde) aan. Of er aan de andere kant, ruimte 2, ook gewelven aan de buitenkant zit, durf ik niet met zekerheid te zeggen.
Overigens, hieronder een foto van een gewelfje van nóg een etage hoger (wat op ongeveer zelfde hoogte als kerkklok zit).

Brengt mij bij het volgende.
 
Vierkante kerk
De wetenschap houd van 'aantonen' en 'zichtbare feiten', dus draaien we er niet om heen: Een vierkante kerk! Die bestaat, geen grap! Heveskes heeft er één. Een kerk zonder een apsis. De kerk staat te boek als Romanogotiek. En er zijn meer 'vierkante kerken', een andere is de Uruskerk in Termunten (wat luttele kilometers verderop ligt). Zelfde soort kerk (ook qua uiterlijk), uit dezelfde tijd met een zelfde bouwstijl. En wat lezen we hier?
'De kerk werd gebouwd in de tweede helft van de dertiende eeuw op de plaats van een oudere tufstenen voorganger. De ontstaansgeschiedenis van de kerk is onderzocht door professor Albert van Giffen. De huidige kerk vormt een restant van wat eens een grote kruiskerk is geweest.'
Er zijn een verschillende soorten kerken, maar vierkante kerken ben ik nog niet tegen gekomen. Dan is er nog de minder bekende hoek; de hoek van de kerkbouwers. Kruiskerken zijn aan de hand van een bepaalde manier gebouwd, net als Gotische en Romaanse. De QFF'er weet dat kerken (en met name kruiskerken) met een bepaald doel zijn gebouwd, niet zomaar als 'leuk kerkje met een kruis als mooi figuur'. En ook de 'Heilige geometrie' speelt mee. Velen willen hier niet aan geloven, dat is prima, er zijn nog genoeg aantoonbare feiten genoemd in dit artikel.
Voor 1200?
Er word al melding gemaakt dat Heveskes al ten tijde van de Romeinen bewoond is geweest. Ik citeer:
'Het voormalige wierdedorp Heveskes is een van de oudst bewoonde wierden in
de provincie Groningen; vondsten uit het begin van onze jaartelling wijzen daarop. Heveskes behoorde tot
de wierdenreeks ontstaan in de Romeinse tijd op de hoge zuidoever van de Eems, die een verbinding
vormen met wierden aan de Duitse kant van de Eems zoals Pogum, Ditzum, Midlum en Jemgum.'
Bron
Ik kan dit alleen maar beamen, daar plekken die eindigen op 'um' betrekking hebben op terpen (landverhogingen). Dit is niet wetenschappelijk bevestigd maar het gaat wel op voor alle gevallen (toevallig...). Een verhoging betekend in vrijwel alle gevallen dat er al zeer 'vroeg' een bewoonbare plek was. Dat niet alleen, zo heeft er ook een klooster vlakbij gestaan (wat vaak duid op pre-christelijk aanwezigheid) en is de noordelijkste hunnebed in Nederland (tot noch toe) op een kleine kilometer afstand gevonden.
De meeste QFF'ers weten ook dat belangrijke plekken al eeuwenlang bezocht worden. Voor dat er een kerk stond waren dit plekken waar offers werden gehouden, waar men samen kwam om belangrijke dingen te spreken en waar men magie uitvoerde. Veel mensen denken dat het christelijke geloof van de ene op de andere dag werd ingevoerd, dat is zeker niet zo. De kerken werden gebouwd op 'heidense' plekken maar werden veelal gewoon gebruikt om de huidige heidense cultuur gewoon uit te kunnen voeren. Vele oude kerken hebben nog steeds veel 'heidense' symbolen. Sterker nog, diegene die zich hier in hebben verdiept weten dat de christelijke kerk bol staat van 'heidense' symbolen.

Het heidense 'ING' symbool (boven de gedenksteen dat weer boven de deur hangt) is erg aanwezig en neemt zelfs een zeer imposante plek in.
Dat het in al die tijd bewoond is durf ik niet met zekerheid te zeggen, maar dat deze plek belangrijk is geweest voor mensen staat al zeker 5000 jaar vast(!).
 
Conclusie
Wij, Toxopeus en ik, hebben de kerk nu eenmaal van binnen bezoekt. Met ons onderzoek is aangetoond dat de kerk vroeger totaal anders eruit heeft gezien. Ik ben zelf geen officiele geschiedkundige of kerkhistoricus maar ik denk dat de kans zeer groot is dat deze kerk te Heveskes vroeger een kruiskerk is geweest. Dat de kerk een andere vorm heeft gehad is, zoals ik net al zei, voor mij zo goed als zeker.
Opmerkelijk blijft de verandering van de ramen aan beide zijden. Wellicht dat dit tijdens of na de 2e W.O. is gebeurd. Maar waarom wordt dit nergens vermeld en waarom zijn die ramen zo ontzettend 'slordig' erin gezet; noordzijde 2 en zuidzijde 4 ramen.
 
 
Hieronder een filmpje van de indeling van de kerk:

 
Dan nogmaals dank voor met name Stichting Oude Groninger Kerken en Oosterhoek.com.


 
 
De volgende gebruiker(s) zeggen bedankt: combi, Toxopeus, Merkabah
Omhoog
Gebruikersavatar
Dromen
Administrator
Administrator
Berichten: 5033
Lid geworden op: za 21 aug 2010, 06:38

za 11 aug 2012, 21:16

Afbeelding
Here we go!


Afbeelding
*knock* *knock* *knock*


Afbeelding
Gezien vanuit de positie dat je net door de deur naar binnen loopt.


Afbeelding
Waar vroeger de preekstoel zat.


Afbeelding
Vanuit de preekstoel richting het westen gemaakt.


Afbeelding
Nog een oud bord...


Afbeelding
... en een oude vlag.


Afbeelding
Ruimte 2, uit het artikel. Oftewel, bij binnenkomst aan de linkerkant.


Afbeelding
Moeilijk om naar de eerste verdieping te gaan.


Afbeelding
De ruimte tussen de begane grond en eerste verdieping.


Afbeelding
Op de eerste etage is een opening naar de zaal (het schip).


Afbeelding
Deurtje dicht.


Afbeelding
Bij trapje op naar tweede etage: noordzijde is een gigantisch dikke muur. De oostzijde is echter nóg veel dikker!


Afbeelding
De kerkklok. Die Dromen direct maar even luidde. We maakten al grapjes over de trillingen en het instorten als gevolg, tot dat...

Afbeelding
... we zagen dat de garantie al 5 jaar verlopen was.


Afbeelding
Enorm dikke muur weer (bovenste etage).


Afbeelding
Waar een gigantische grote en diepe scheur in zat!


Afbeelding
Close up van scheur.


Afbeelding
Nóg een etage hoger, nog hoger dan de klok hangt, is dit gewelfje. Dit lijkt wel op een 'oud raam'. Een venster voor naar buiten.


Afbeelding
Keer op keer op keer verbouwt...


Afbeelding
Op de nieuwe vloering (boven het schip) lagen tevens nog wat oude objecten.


Afbeelding
Weer op de begane grond, noordzijde.


Afbeelding
Zuidzijde.


Afbeelding

Afbeelding

Afbeelding
Bedankt kerk van Heveskes, voor deze ervaring!
De volgende gebruiker(s) zeggen bedankt: Toxopeus
Omhoog
Gebruikersavatar
blackbox
Administrator
Administrator
Berichten: 6276
Lid geworden op: za 21 aug 2010, 16:09

za 11 aug 2012, 21:26

Sjonge zeg!...Prachtig materiaal!
illuminati of my own reality
Gebruikersavatar
blackbox
Administrator
Administrator
Berichten: 6276
Lid geworden op: za 21 aug 2010, 16:09

za 11 aug 2012, 21:28

Mooie Keysstone ook!... ;)

Afbeelding
illuminati of my own reality
De volgende gebruiker(s) zeggen bedankt: dodeca
Omhoog
Gebruikersavatar
baphomet
Administrator
Administrator
Berichten: 23234
Lid geworden op: za 21 aug 2010, 16:08

za 11 aug 2012, 21:33

WAUW! Prachtig!! Ik ben nu net bezig met het tikken van artikel over de tour met Ouragan... sorry beetje laat maar had hectische en chaotische dag vandaag...
1119 AD
Gebruikersavatar
dodeca
Super QFF-er
Super QFF-er
Berichten: 1297
Lid geworden op: zo 28 aug 2011, 19:54

za 11 aug 2012, 21:33

de octa in between:

Afbeelding
De volgende gebruiker(s) zeggen bedankt: blackbox
Omhoog
Gebruikersavatar
combi
Administrator
Administrator
Berichten: 15988
Lid geworden op: za 21 aug 2010, 21:27

za 11 aug 2012, 21:34

Gebruikersavatar
Toxopeus
Administrator
Administrator
Berichten: 4231
Lid geworden op: ma 15 nov 2010, 19:53

za 11 aug 2012, 21:37

Afbeelding
Afbeelding
Afbeelding
Afbeelding
In de erfenis der eeuwen ligt veel wijsheid opgetast. Ook hier geldt: dwaas is hij die zijn eigen geschiedenis versmaadt.
De volgende gebruiker(s) zeggen bedankt: blackbox
Omhoog
Gebruikersavatar
Toxopeus
Administrator
Administrator
Berichten: 4231
Lid geworden op: ma 15 nov 2010, 19:53

za 11 aug 2012, 21:51

Afbeelding
Afbeelding
Afbeelding
In de erfenis der eeuwen ligt veel wijsheid opgetast. Ook hier geldt: dwaas is hij die zijn eigen geschiedenis versmaadt.
De volgende gebruiker(s) zeggen bedankt: Dromen
Omhoog
Gebruikersavatar
Toxopeus
Administrator
Administrator
Berichten: 4231
Lid geworden op: ma 15 nov 2010, 19:53

za 11 aug 2012, 22:09

Afbeelding
Afbeelding

Het was echt een unieke ervaring die je gewoon moet beleven! De locatie, de duistere geschiedenis, het verborgen verleden...

Toen ik hier voor het eerst langsreed trok het meteen mijn aandacht, het stuur rukte zowat meteen naar rechts. Samen hier ook met m'n liefje doorgebracht en zo was het vroeger ook, niet dat ze hier christelijk waren ofzo maar deze QerQ trok gewoon de mensen van Heveskes aan op bepaalde momenten in hun leven. En die geschiedenis voel je hier! Want het enigste wat nog rest is dit QerQje..
In de erfenis der eeuwen ligt veel wijsheid opgetast. Ook hier geldt: dwaas is hij die zijn eigen geschiedenis versmaadt.
De volgende gebruiker(s) zeggen bedankt: blackbox
Omhoog
FreeElectron
Super QFF-er
Super QFF-er
Berichten: 4292
Lid geworden op: vr 12 nov 2010, 22:26

za 11 aug 2012, 23:52

"De oorspronkelijk 13e-eeuwse kerk werd gebouwd tegen een uit 1200 stammende toren. Na een brand werd de kerk omstreeks 1600 herbouwd: iets versmald aan de zuidzijde en sterk ingekort aan de oostzijde. De restauratie uit 1948-52 heeft in belangrijke mate het huidige voorkomen van de kerk bepaald. Sinds 1967 is de kerk verwaarloosd en onttakeld. Van de inventaris bleven slechts de torenklok uit 1634 en de in 1781 gemaakte preekstoel bewaard. De preekstoel verhuist in het najaar van 2007 naar de kerk van Engelbert."

http://www.hetverhaalvangroningen.nl/ve ... k-heveskes


Afbeelding

"Romaanse doopvont (ca. twaalfde eeuw of rond 1200) van Termunten,maar is afkomstig uit Heveskes.
De beschadigde cylindrische kuip is versierd met ronde bogen en rust op een vierkante voet.
Bij de Reformatie in 1594 moesten alle voorwerpen die aan de Katholieke eredienst herinnerden uit de kerken verwijderd worden. Daartoe rekende men ook de doopvonten.
Deze vont werd rond 1890 opgegraven en deed daarna lange tijd dienst als drinkbak bij een boerderij (Heveskes, Hoofdwegweg D 257- Nr.225-).
De rand is sterk afgesleten doordat hij jarenlang als slijpsteen werd gebruikt.
(Uit Groninger Kerken,nr.4 oktober 2006)"


Afbeelding

Ned. Herv. Kerk Heveskes (foto 1965)
De preekstoel, geplaatst aan de oostzijde.Tijdens de restauratie van de oorlogsschade is de preekstoel verplaats ,van de zuidzijde,naar de oostzijde. Terwijl de orgelzolder van de oostzijde naar de westzijde verhuisde.

Vandaar het probleem met die ramen.


Afbeelding

(foto 1940)


Bron:
http://www.oosterhoek.com/Kerken/images ... innen.html
De volgende gebruiker(s) zeggen bedankt: Dromen, blackbox
Omhoog
Gebruikersavatar
Dromen
Administrator
Administrator
Berichten: 5033
Lid geworden op: za 21 aug 2010, 06:38

zo 12 aug 2012, 00:09

Dat probleem met die ramen maakt niks uit op deze manier, volgens mij:

Op dat moment, dat de preekstoel nog op de zuidzijde zat (dus tussen de ramen) was ten tijde van 3 ramen aan beide zijden. Dus die preekstoel leverde geen problemen op. Toen is de preekstoel naar de oostzijde gegaan, en heeft men er 4 ramen van gemaakt, en aan de andere kant 2 ramen.

Dank voor het zoekwerk FE! Het eerste punt is dus duidelijk: Er is na de 2e WO grondig gerenoveerd. Wel 'dom' dat dit zowel in de statuten (bij de Groninger Oude Kerken Stichting) als op wikipedia (boekvermelding) niet wordt vermeld.
Gebruikersavatar
Toxopeus
Administrator
Administrator
Berichten: 4231
Lid geworden op: ma 15 nov 2010, 19:53

zo 12 aug 2012, 00:38

Het verschil zit hem inderdaad in de bakstenen zoals onze foto's al aangaf en misschien dat jouw vader daar meer van af weet. Denk maar een die dikke 13e eeuwse bakstenen, halfe 17e eeuws of of gele begin 1900. Een heel groot verschil.

Dat de Kerk verwaarloosd werd is duidelijk, het werd leegeroofd maar die ontiegelijk dikke muren vergaan niet zomaar.
In de erfenis der eeuwen ligt veel wijsheid opgetast. Ook hier geldt: dwaas is hij die zijn eigen geschiedenis versmaadt.
FreeElectron
Super QFF-er
Super QFF-er
Berichten: 4292
Lid geworden op: vr 12 nov 2010, 22:26

zo 12 aug 2012, 11:15

Afbeelding

Afbeelding


Timeline:

Afbeelding
Afbeelding
Afbeelding

In 1948 zijn dus de originele vensters gevonden.
Dat verklaart inderdaad nog niet dat er resp. 2 en 4 vensters in de zijgevels werden geplaatst.


Bron:
http://www.oosterhoek.com/Kerken/images ... vatie.html
De volgende gebruiker(s) zeggen bedankt: Dromen
Omhoog
Gebruikersavatar
Toxopeus
Administrator
Administrator
Berichten: 4231
Lid geworden op: ma 15 nov 2010, 19:53

zo 12 aug 2012, 15:23

Ik ga denk ik eens wat rondvragen bij mij in de buurt ;)
In de erfenis der eeuwen ligt veel wijsheid opgetast. Ook hier geldt: dwaas is hij die zijn eigen geschiedenis versmaadt.
Plaats reactie

Terug naar “Geschiedenis”