De withume deel 1

Hier tref je allerlei topics aan die te maken hebben met geschiedenis en de oudheid.
Plaats reactie
Gebruikersavatar
combi
Administrator
Administrator
Berichten: 15934
Lid geworden op: za 21 aug 2010, 21:27

vr 20 mei 2011, 18:34

Het heidense geloof in krachten buiten de mens was niet beperkt tot de religieuze eredienst, maar doortrok het hele bestaan. Ook aspecten van het leven die wij nu niet direct met godsdienst in verband brengen, zoals rechtspraak en politieke machtsuitoefening, hadden een sacrale dimensie. Dit verschijnsel is zelfs moderne christelijke samenlevingen niet vreemd, getuige bijvoorbeeld het gebruik in rechtbanken en bij ambtsaanvaardingen een eed op de bijbel te zweren. maar in pre-christelijke tijden was deze verbondenheid tussen menselijke en bovenmenselijke macht wel bijzonder nauw. De plaats waar men rechtsprak, politieke beslissingen nam, criminelen verhing of een grens trok, kreeg bijzondere betekenis in het landschap, omdat deze de ruimtelijke neerslag was van de door de bovennatuurlijke gewilde orde, die de basis van de wereld vormde.

Rinsumageest is een klein dorp in de noordoosthoek van Friesland. Het plaatselijke kerkje ligt op een natuurlijke heuvel, een uitloper van de pleistocene zandgronden, en is een aantrekkelijke mengeling van bouwstijlen uit verschillende perioden (thans 12e - 15e eeuw: romaans en gotisch), hoewel de kerk in omstreeks 1525 ingrijpend werd gewijzigd.
De vroegste begravingen op het kerkhof dateren uit de 8e eeuw. De kerk was oorspronkelijk wellicht gewijd aan Sint-Jan. In dat geval werd zijn feest op zijn sterfdag gevierd, 29 augustus en niet, zoals meer gebruikelijk, op 24 juni.
Het kerkhof ligt enigszins verhoogd ten opzichte van de omgeving, rondom het kerkhof loopt een vierkanten wandeling die niet is verhoogd. De wandeling is afgezet met een krans van stenen ter weerszijden van het pad. Deze zouden de markering vormen van het rechtsterrein rond de kerk, de zogenaamde withume. Rondom de wandeling is aan de buitenzijde een diepe gracht aangebracht.


De ingang van het kerkhof ligt aan de noordoostzijde. In de 16e eeuw was de ingang nog met een rooster afgesloten. Aan de noordzijde van de kerk liggen voor de noorddeur vier keien, die gebruikt werden ter afkondiging, ook zouden de kinderen van Rinsumageest onder deze steen geboren zijn. het kerkhof werd in 1942 en 1944 door Glazema opgegraven. Uit het onderzoek bleek dat het kerkhof in de middeleeuwen kleiner was.  het werd omgeven door een drede en daarbuiten smalle gracht. Een muur aan de noordzijde van de kerk was op zeer zware veldkeien gefundeerd, kennelijk een voorganger van de huidige kerk. Onder de koormuur kwam een standgreppel te voorschijn, die kennelijk een nog eerdere fase van gebruik vertegenwoordigde (Glazema 1948a ; 170-1)
Het kerkje van Rimsumageest en zijn omgeving roepen vragen op over de oorspronkelijke relatie tussen cultusplaats, de plaats waar begraven werd en het terrein waar rechtgesproken werd. Wat was de oorspronkelijke functie van het tegenwoordige kerkterrein? Het is duidelijk dat begraven op kerkhoven en secundair verschijnsel is. De doden werden nog lange tijd op aparte kerkhoven uit de buurt van de bebouwing begraven. Voor het bouwen van de kerk koos men liever voor het centrum van de nederzetting. Hier was meestal reeds een plaatst een publieke, ja zelfs sacrale, functie: de plaats waar rechtgesproken werd. Daarom is het logisch dat in ieder geval in noord Nederland de rechtsfunctie van de hoven om de kerk lang is blijven bestaan. De afsluiting van een kerkhof door roosters of draaikruizen had behalve een praktisch doel (het weren van vee) waarschijnlijk ook een symbolische betekenis. Erbinnen lag de withume, het gewijde gebied waar waar het asielrecht gold. Wetsovertreders mochten er niet worden vervolgd. De oorspronkelijke betekenis van 'withume' was 'tegengave', namelijk dat gene wat men aan de goden gaf in ruil voor bewezen diensten.
Volgens de Friese onderzoeker Glazema  zouden in Friesland ding- en offerplaats en christelijke kerk nauw met elkaar verbonden zijn geweest. Hij ging daarbij uit van de situatie zoals hij die concreet in Friesland terug vond in het terrein en in de vele rechtsbronnen die in Friesland vanaf de 9e eeuw zijn opgeschreven. Hij vroeg zich af waar de Friese cultusplaats zich bevond en of er continuïteit in deze plaats is geweest. De cultusplaats zal zich in Friesland op de terp hebben bevonden (elders was het te nat). Aan de ene kant van de terp lag dan de begrafenisplaats met een tempel voor de voorouderverering. Aan de andere kant was er de cultusplaats, nauw met de dingplaats was verbonden (Glazema 1948a; Glazema 1959).

Dingplaats uit de Germaanse tijd
Het is namelijk opvallend dat het kerkhof in het noorden gebruikt werd voor de rechtspraak en bij de eedaflegging. Mag de kerkhof muur als zodanig een christelijk verschijnsel zijn, er bestond al wel een symbolische afrastering in de vorm van een koord, enkele stenen of een krans van stenen. De voltrekking van een godsoordeel en het inzweren van de rechters gebeurde op de grens tussen kerkhof en dorpsgebied; hetzij op een steen die hier geplaatst was ;hetzij op het rooster, dat vaak in de toegang tot het kerkhof was geplaatst. Deze roosters (in 1947)bestonden ze alleen nog in Havelte, Borger en Delden) zien eruit als veerroosters. Misschien waren ze dat ook, maar ze vervullen een belangrijke functie omdat ze het geestelijke van het wereldlijke terrein scheiden. Soms wordt de ingang tot het kerkhof afgesloten door een draaikruis.
Met het instellen van het parochiesysteem probeerde men de begrafenissen, die aanvankelijk op een terrein ergens in het open veld plaatst hadden naar het kerkhof over te hevelen. een onbebouwd stuk grond voor de kerk moest met een omheining omgeven worden om ontheiliging te voorkomen, de heg en roosters dienden eveneens tegen dieren. Omdat in de ogen van het volk de graven van de voorouders de gerechtsplaatsen waren, kon de kerk aan de gewone mensen maar niet leren dat er een scheiding was tussen kerkelijke en profane ruimten.
Ding-en cultusplaatsen bleven met elkaar verbonden. Bij ieder ding werd geofferd, zodat er op de dingplaats ook een offerplaats aanwezig moet zijn geweest. Zowel de heidense als de christelijke priesters bemoeiden zich met het recht. Hier kan zowel sprake zijn geweest van een uitbreiding van de macht van de priesters, als van de opvatting dat een rechtsverstoring tevens een vergrijp tegen de goden is.  Opvallend is het dat de drie vaste dingtijdstippen altijd samen vielen met een belangrijke heidens (en later weer gekerstend) feest; Driekoningen (laatste dag van de midwinterzomerwende), Pinksteren en Sint-Jan (midzomerzonnewende).
De wijze waarop de begrafenis in het noorden plaatsvond verwijst naar pre-christelijke gebruiken. Rondom een aantal kerkhoven in Friesland wordt nog een wandeling aangetroffen, een weg die rond het kerkhof loopt. Het kerkhof ligt met de kerk meestal op het hoogste punt van de terp, wellicht op de voorheen open centrale ruimte die de ding- en cultusplaats van het dorp voor de kerstening vormde. Op dit dus meestal rondlopende lijkpad bestaat het gebruik dat een begrafenisstoet er bij de begrafenis met de beweging van de zon mee langs trekt, soms na de begrafenis nog een keer. het in cirkels rondgaan is een heidens ceremonieel.  Men moet hier denken aan wat in antropologische termen een rite de passage wordt genoemd, een overgangsritueel dat als het ware de overstap van de ene naar de andere levensfase kenmerkt.
ook het verschijnsel van het gebruik van de noorddeur in de kerk verwijst naar de per-christelijke periode. Processies verlieten de kerk door de noorddeur om door de zuiddeur weer binnen te komen; vermoedelijk was het bij begrafenissen andersom (zoals nu nog in het Duitse Oost-Friesland gebruik is). De noorddeur was voor vouwen, de zuiddeur voor mannen bestemd, terwijl bij deze deur ook de huwelijken werden gesloten en rechtgesproken werd. Dit laatste houdt waarschijnlijk verband met het feit dat het noorden als de streek van de duisternis, van de duivel beschouwd werd. Aan deze kant werd gedoopt, waarbij satan uitgebannen werd. Omdat door de vrouw de zonde in de wereld kwam, was het noordelijke deel van de kerk voor voor de vrouwen bestemd. Vandaar ook dat het Maria altaar aan de noordzijde stond. In Zeeland werd de noorddeur ook gebruikt; hierdoor moesten ongedoopten naar binnen gaan.

Finkum ‘Noormannenpoortje’ voor zondige Eva
Ongedoopte kinderen mochten niet op het kerkhof worden begraven. Tot de 10e eeuw werden ze met een staak in het lichaam begraven uit angst dat ze terug zouden komen. Daarna vond men een plaatsje voor hen aan de kerkhofmuur. Op verscheidende plaatsen zijn in de omzoming van de kerkhofmuur potten uit de 12e en 13e eeuw gevonden met de resten van kinderen (Sint-Anna ter Muiden, Harich, Oudemirdum, Tjerkgaast enz) Zo trachten men te voorkomen dat ze gingen spoken (Glazema 1959: 243-4) In het Triererland werden ongedoopte of doodgeboren kinderen tot de 16e en 17e eeuw in het woonhuis begraven, een gebruik wat hier te lande nog in de vroege middeleeuwen gepraktiseerd werd (bijvoorbeeld te Ezinge).
vervolg:  De withume deel 2
 
bron: heidens Nederland, Judith schuyf
 
 
De volgende gebruiker(s) zeggen bedankt: baphomet, blackbox
Omhoog
Gebruikersavatar
blackbox
Administrator
Administrator
Berichten: 6247
Lid geworden op: za 21 aug 2010, 16:09

za 21 mei 2011, 02:27

Interessant, zeker het bezoeken eens waard....

Ook hier weer de 'bekende' in- en uitgangen op de windstreken...

Afbeelding

Big Dipper....B)
illuminati of my own reality
De volgende gebruiker(s) zeggen bedankt: baphomet
Omhoog
Gebruikersavatar
baphomet
Administrator
Administrator
Berichten: 23142
Lid geworden op: za 21 aug 2010, 16:08

zo 20 jan 2013, 02:37

Bumperdebumperdebump!

:bump:
1119 AD
De volgende gebruiker(s) zeggen bedankt: blackbox
Omhoog
Gebruikersavatar
Toxopeus
Administrator
Administrator
Berichten: 4215
Lid geworden op: ma 15 nov 2010, 19:53

ma 20 mei 2013, 00:27

even uit een ander topic:

[quote=""Toxopeus" post=72527"][quote=""combi" post=72526"][quote=""Toxopeus" post=72522"]Afbeelding

Minder "bijzonder" als het kerkje in de vorige posting maar toch heel mooi. Alleen het gedeelte bij de toren is nog van tufsteen gebouwd.[/quote]

:) Of juist wel weer bijzonder, aan deze foto is mooi te zien dat het kerkje op een heuvel is gebouwd en dus: 'withume' ?[/quote]

Heel veel kerken in Groningen en zeker Oost-Groningen zijn op heuvels gebouwd, oftewel een wierde. Die van Heveskes en Marsum bijvoorbeeld ook. Dank voor aanvulling m.b.t. de Withume.[/quote]
In de erfenis der eeuwen ligt veel wijsheid opgetast. Ook hier geldt: dwaas is hij die zijn eigen geschiedenis versmaadt.
De volgende gebruiker(s) zeggen bedankt: baphomet
Omhoog
Gebruikersavatar
baphomet
Administrator
Administrator
Berichten: 23142
Lid geworden op: za 21 aug 2010, 16:08

vr 28 mar 2014, 02:26

De volgende gebruiker(s) zeggen bedankt: blackbox
Omhoog
Gebruikersavatar
baphomet
Administrator
Administrator
Berichten: 23142
Lid geworden op: za 21 aug 2010, 16:08

zo 16 sep 2018, 23:12

blackbox schreef:
za 21 mei 2011, 02:27
Interessant, zeker het bezoeken eens waard....

Ook hier weer de 'bekende' in- en uitgangen op de windstreken...

Afbeelding

Big Dipper....B)
Kom ik ineens net iets tegen dat wel mooi aansloot op deze post die ik eerder vandaag nog even onder ogen kreeg terwijl ik op het nieuwe QFF even wat aan het rond klikken en scrollen was. hehehe

Komt ie dan he:

Afbeelding
De volgende gebruiker(s) zeggen bedankt: blackbox, Toxopeus
Omhoog
Gebruikersavatar
baphomet
Administrator
Administrator
Berichten: 23142
Lid geworden op: za 21 aug 2010, 16:08

zo 23 sep 2018, 23:02

Het Huldtoneel

Het Huldtoneel of de Schepelenberg is een historisch monument in de Nederlandse gemeente Heemskerk. Het is een kunstmatige heuvel aan de huidige Rijksstraatweg, schuin tegenover de Marquettelaan, in de buurt van Noorddorp. Hier werden in de Middeleeuwen de Graven van Holland ingehuldigd als Heren van Kennemerland; vandaar de naam Huldtoneel.

Het was een van de eerste wettelijk beschermde rijksmonumenten in Nederland. Het Huldtoneel bestaat in feite uit twee rijksmonumenten: het bodemarchief van de heuvel (rijksmonument 45436) en het gedenkteken op de heuvel (rijksmonument 21209).

Historie
Volgens overleveringen zou het Huldtoneel al voor de Romeinse tijd zijn ingericht als Germaanse heilige plaats.[bron?] Uit bij opgravingen gevonden voorwerpen en sporen, is gebleken dat de heuvel ooit een offerplaats is geweest. Hier zou ook recht zijn gesproken over de inwoners van de streek. In 860 duikt het huidige Huldtoneel als 'Schupildhem' op in de geschreven geschiedenis.[1][2]

Onder meer Albrecht van Beieren en Jan IV van Brabant werden er respectievelijk in 1361 en 1418 gehuldigd als Heren van Kennemerland.[3] Hiermee accepteerden de Kennemers de nieuwe graaf als hun nieuwe heer, en kon de graaf op hun steun rekenen.[4] In Holland waren er minstens twee van dergelijke plaatsen: Katwijk was de andere.

Het monument staat beschreven in het 18e-eeuwse Het Vaderland van Gerrit van der Jagt. Hierbij werd vermeld dat vroeger, naar Fries gebruik, bij verkiezingen de gekozen veldheren op een schild door vier edelen werden gedragen.[5][6]

In 1863 onderzocht conservator-archeoloog L.J.F. Jansen van het Rijksmuseum van Oudheden de heuvel middels een opgraving. Hij vond aardewerk, verbrand bot, houtskool en resten geoxideerd ijzer. Hij concludeerde dat het een begraafplaats uit de Romeinse tijd betrof.[7] Waarschijnlijk onmiddellijk na de opgraving in datzelfde jaar, plaatste jonkheer Gevers van Endegeest het driezijdig hardstenen monument op het Huldtoneel.[8] Op elke zijde staat een inscriptie:

Oostzijde Zuidwestzijde Noordwestzijde
DE GRAVEN VAN HOLLAND WERDEN HIER NAAR OVERLEVERING ALS HEEREN VAN KENNEMERLAND GEHULDIGD WANDELAAR WIL DIT GEDENKTEEKEN EERBIEDIGEN DOOR GEVERS v ENDEGEEST EN ZIJNE VROUW M.J. DEUTZ v ASSENDELFT OPGERIGT MDCCCLXIII
In 1951 werd in het oude Raadhuis van Heemskerk een glas-in-loodraam aangebracht, dat laat zien hoe hertog Jan van Beieren in 1418 de eed aflegt.
Via: ->> https://nl.wikipedia.org/wiki/Huldtoneel
Plaats reactie

Terug naar “Geschiedenis”